اندک تأملی در باب زیارت رفتن با پای پیاده

اربعین حسینی روز ۲۰ ماه صفر و چهلمین روز شهادت امام حسین، مشهور است که اسرای کربلا روز ۲۰ ماه در بازگشت از شام، برای زیارت مدفن امام حسین(ع) به کربلا آمده‌اند. جابر بن عبدالله انصاری، صحابی پیامبر به عنوان نخستین زائر امام حسین(ع) شناخته می‌شود. بنابر روایات دینی، او در اولین چهلم شهادت امام حسین(ع) در سال ۶۱ ه‍.ق به همراه عطیه عوفی به کربلا آمد و قبر امام حسین(ع) را زیارت کرد. زمین کربلا که بیابانی در کنار رود فرات بود، قطعه‌ای از خاک زمین است که حسین (ع) در آن به شهادت رسید و با خون خود این زمین را متبرک و تبدیل به مکان اسطوره‌ای کرد و تا ابد یاد حسین زنده خواهد ماند و قاتلان او به لعن خدا گرفتار می‌شوند. مکان اسطوره‌ای کربلا برای همه ما پذیرفتنی است؛ به گونه‌ای که چنانچه امروز وارد آن شهر شویم شاید دیدن هتل‌ها، مردم مختلف با پوشش‌های متنوع، خرید و فروش و داد و ستد و تکنولوژی مدرن برای ما پذیرفتنی نباشد؛ زیرا دیدن این موارد در مکان اسطوره‌ای پذیرفتنی نیست. زیارت مزار امام حسین(ع) همواره یکی از آرزوهای مسلمانان به ویژه شیعیان بود، به گونه‌ای که حتی در تعارفات و محاورات عامیانه نیز مردم برای یکدیگر، زیارت کربلا و مزار امام شهیدشان را آرزو می‌کنند. به گواهی تاریخ، زیارت امام حسین(ع) در بسیاری از ادوار برای مشتاقان، بسیار سخت و پر خطر بوده است و زائران بسیاری به خاطر این مشقت‌ها، از زیارت امام حسین(ع) بازماندند. حکام و سلاطینی هم که روی کار آمدند ظلم و ستم آن‌ها کمتر از ظلم یزید و ابن زیاد نبود  و هراس آن ها از خون امام حسین(ع) منجر به این شد که بارها مزار شریف این امام معصوم را تخریب کنند و یا زائران امام را به قتل می‌رساندند که ظلم متوکل گواه این مدعاست. اما شوق زیارت کربلا نه تنها از شیعیان کاسته نشد بلکه روز به روز عطش مردم عاشق برای زیارت امام حسین(ع) افزون‌تر می‌شد. بارزترین نمونه آن در سال 82پس از سقوط بغداد فوج فوج مردم را دیدیم که با پای پیاده خطرات بسیاری را به جان خریدند و به زیارت امام حسین نائل آمدند و پس از آن نیز هم‌زمان با اربعین حسینی، خیل مشتاقان به صورت پیاده عزم کربلا می‌شوند، زیارت پیاده کربلا، آیین کهنی است که از دیرباز مرسوم بوده و تعدادی از شیعیان با پای پیاده از اقصی نقاط به قصد زیارت حرم امام حسین(ع) به کربلا سفر می‌کردند .
این مسافرت‌ها که به دلایلی همچون کسب پاداش اخروی و اثبات ارادت به ائمه بزرگوار به انجام می‌رسید، توسط افراد بسیاری رخ داده است. در تاریخ اسلام آمده است که تعدادی از امامان پای پیاده قصد زیارت کرده‌اند. قاضی طباطبایی در کتاب تحقیق درباره اول اربعین سیدالشهدا(ع) می‌نویسد که حرکت به سوی کربلا در روز اربعین از زمان ائمه اطهاردر بین شیعیان رایج بوده است و شیعیان حتی در زمان بنی‌امیه و بنی عباس نیز به این حرکت مقید بوده‌اند. در حکایات عرفانی نیز شاهد پیاده‌روی برخی  افراد به حج و یا کربلا هستیم و این شیوه زیارت رفتن، نوعی ریاضت به شمار می‌رفت. در این سفر که به صورت کاروان‌های بزرگ حاجیان انجام می‌شد عده‌ای از گرما و تشنگی و خستگی در راه می‌مردند. با این وصف طی این سفر که چند هزار کیلومتر راه دشوار بود با پای پیاده، مسلماً دشواری‌های بیشتری داشته و قوت اراده و ایمان را می‌طلبیده است. در زندگی ملاصدرا نوشته‌اند که وی هفت سفر ـ پیاده ـ به سفر مکه رفته است و سرانجام در سفر هفتم بر سر راه خود به مکّه و زیارت کعبه در شهر بصره (در خاک عراق) بیمار شد و چشم از جهان فرو بست. شاه عباس صفوی نیز برای زیارت امام رضا(ع) فاصله اصفهان تا توس را با پای پیاده طی کرد و از خالص ترین اموالش این گنبد را به طلا آذین بست که در سال 1010 هجری قمری آغاز شد و در 1016 به پایان رسید. و این ماجرا به زبان عربی در دورتادور گنبد امام رضا (ع) نوشته شده است.
امام صادق(ع) فرموده است: «من خرج من منزله یرید زیارة قبر الحسین بن علی(علیه‎السلام) ان کان ماشیا کتبت له بکل خطوة حسنة و محا عنه سیئة...» (بحارالانوار، ج 98، ص 28/ المزار، شیخ مفید، ص30.)؛ هر کس به قصد زیارت امام حسین(ع)، پیاده از خانه‎اش خارج شود، خداوند در مقابل هر گام، برای او حسنه‎ای می‎نویسد و گناهی از او می‎زداید.
معاویة بن وهب (از اصحاب امام صادق علیه‎السلام) می‎گوید: خدمت آن حضرت رسیدم. در مصلای خود در خانه‎اش نشسته بود و پس از نماز با خداوند راز و نیاز می‎کرد. از جمله (در دعا نسبت به زائران قبر حسین علیه‎السلام می‎گفت:

« خدایا زائران قبر حسین را بیامرز، اینان که در این راه، پول خرج می‎کنند، بدن‎های خود را در این راه در معرض قرار می‎دهند... خدایا رحمت کن بر چهره‎هایی که آفتاب، رنگ آن‌ها را تغییر داده، صورت‎هایی که متوجه قبر ابا عبدالله است، چشم‎هایی که در محبت ما اشک می‎ریزد... خدایا این جان‎ها و بدن‎ها را به تو می‎سپارم، تا کنار حوض کوثر به هم برسیم ... این سنت زیارت پیاده، از زمان ائمه بوده و تاکنون نیز ادامه دارد و اجر بیشماری برای آن نقل شده است.»
فاضل دربندی می‎نویسد:
«این پیاده بودن، یا به جهت فقیر بودن زائر است که نشان می‎دهد این زیارت، برخاسته از شوق و محبت است، یا به جهت آن است که زائر، خود را در برابر سلطان اقلیم جوانمردی و خورشید سپهر عصمت و شهادت، کوچک می‎شمارد و در راه او، رنج سفر پیاده را بر خود هموار می‎کند و هر دو ارزشمند است.»

نویسنده: اسماعیل مجللی