اشتراکات دینی، ادبی و هنری عامل همگرایی ایران و جمهوری آذربایجان است

به گزارش روابط عمومی حوزه هنری آذربایجان شرقی، نشست تخصصی پژوشی « نقش هنر و ادبیات دینی به عنوان نقطه اشتراک جوامع جمهوری آذربایجان و ایران» با حضور دکتر حسن گلی، کارشناس مسائل قفقاز و دیپلمات سابق ایران در جمهوری آذربایجان و دکتر سید صمد موسوی استادیار رشته تاریخ دانشگاه پیام نور نمین برگزار شد و از صفحات مجازی حوزه هنری استان پخش و منتشر شد.

در ابتدای این نشست حسن گلی به ارائه تاریخچه جدایی جمهوری آذربایجان اشاره کرد و گفت: جمهوری آذربایجان، همسایه شمالی ایران در ۱۲۰۶ خورشیدی بر اساس معاهده ترکمنچای از ایران جدا و جز مستعمرات روسها شد. آذربایجان در سال ۱۹۹۱ رسماً از اتحاد جماهیر شوروی اعلام استقلال کرد و به‌عنوان کشوری مستقل به رسمیت شناخته شد. گذشته تاریخی، وحدت دینی - مذهبی ، نزدیکی فرهنگی، معنوی،  سنت‌های تاریخی، زبانی و ادبی بین دو کشور عامل اصلی تأثیرگذار بر روابط آذربایجان و ایران می باشد که در این میان مهم ترین عامل را می‌توان حوزه اشتراک مذهبی شیعه دانست.

آذربایجان دومین جامعه بزرگ شیعه در جهان است. تشیع علاوه بر سایر عوامل تاریخ مشترک و برخی ارزش‌های فرهنگی در ایجاد زمینه‌هایی برای همکاری ایران و آذربایجان نقش بسیار مهمی ایفا می‌کند. در واقع، تشیع اصلی‌ترین از مهمترین عناصر پیوند جمهوری آذربایجان با ایران است.

وی تصریح کرد: در بررسی روابط میان کشورهایی که برتری هایی مانند نزدیکی جغرافیایی و اشتراک های تاریخی، فرهنگی و اقتصادی و حتی سیاسی دارند می توان فرایند همگرایی را تبیین کرد .

این مسئله لزوم بررسی روند نزدیکی دو کشور ایران و جمهوری آذربایجان در قالب همگرایی را نشان می دهد. روابط دو کشور ایران و جمهوری آذربایجان سابقة تاریخی طولانی دارد و برجسته بودن عواملی مانند اشتراک های تاریخی - تمدنی، فرهنگی و مذهبی در روابط دو کشور، زمینه هایی برای شکل گیری روند همگرایی میان دوطرف بوده است .

وی ادامه داد: در جوامع کنونی دو کشور ایران و جمهوری آذربایجان بایستی از هنر و قالب های هنری در مسیر بارور کردن دین به عنوان نکته اشتراک مهم در رابطه دو کشور نهایت استفاده را بکنیم. این تنها نکته اشتراک مهم ایران و جمهوری آذربایجان در دوره شوروی سابق در دوره حکومت کمونیست ها تضعیف گردید چرا که شوروی نمی خواست تفکر شیعی در جمهوری آذربایجان شکل بگیرد چرا که آنها به واگرایی ایران و آذربایجان می اندیشیدند و تلاش می کردند رابطه فرهنگی و معنوی این دو ملت را از هم منقطع کنند.

کارشناس مسائل قفقاز افزود: برای قطع این رابطه از ادبیات، شعر و فیلم نیز به طور مستمر استفاده کردند و به همین منظور فیلم هایی چون فتحعلی خان، مشد عباد و دلی کور و ... را ساختند و به صورت هنری در این فیلم ها شیع را به سخره گرفتند. و در زمینه ادبیات نیز به سرودن اشعار حسرت روی آوردند و بیت الغزل اشعارشان نگاه های قومی بود.

گلی اضافه نمود: اما خوشبختانه با وقوع انقلاب اسلامی ایران و فروپاشی کمونیست شوروی هنر و ادبیات دینی به مسیر واقعی خود برگشت و اشتراکات ادبی و هنری و دینی به عامل همگرایی تبدیل شد.

سید صمد موسوی نیز در ادامه سخنان خود را بر سه پایه تاریخ مشترک، پیوندهای فرهنگی و پیوند در دین و مذهب آغاز کرد و خاطر نشان کرد: با بررسی منابع موجود می توان مؤلفه های تأثیرگذار بر روند همگرایی ایران و جمهوری آذربایجان را به دو دستة فرهنگی و تا حدی اقتصادی با شاخص های مختلف تقسیم کرد که در ادامه هر یک از آن ها را تبیین می کنیم.

• تاریخ مشترک . ایران و جمهوری آذربایجان میراث مشترک تاریخی و فرهنگی د ارند . در دوره های مختلف تاریخی، حکومت های ایرانی در آنجا حضور داشته اند. تا اوایل قرن 19 آنچه امروزه جمهوری آذربایجان است، بخشی از ایران بود تا اینکه در دو قرارداد گلستان و ترکمنچای تمام جمهوری آذربایجان کنونی به روسیه تزاری واگذار شد .
• پیوندهای فرهنگی . از زمان های کهن، قلمروی کنونی جمهوری آذربایجان در میان مرزهای فرهنگی ایرانی به عنوان بخشی از تشکیلات متنوع کشوری ایران بوده و سنت های آن در این کشور تا اوایل قرن 19 تسلط داشته است. در اصل یکی از سرزمین های داخل در گسترة جهانی فرهنگ و میراث نوروز ایرانی، جمهوری آذربایجان است که با ایران زمین، پیوستگی عمیق تاریخی و فرهنگی دارد . شاهنامة فردوسی و نیز عید نوروز و مراسم وابسته به آن جزو مهم ترین موارد در زمینة اشتراک های فرهنگی میان دو کشور است.
• پیوند در دین و مذهب . دین اسلا م در قرن هفتم به وسیلة اعراب به سرزمین های فراروی ارس نفوذ کرد و جایگزین دین مسیحیت شد . از آن زمان تاکنون، اسلام در این منطقه حضور داشته و حتی تسلط هفتادسالة کمونیست ها نیز نتوانسته علاقة موجود میان مردم و اسلام را از بین برد . پس از فروپاشی اتحاد شوروی، با اینکه نظام سیاسی جمهوری آذربایجان به عنوان نظامی غیردینی معرفی شده است؛ اما واقعیت این است که کشوری با اکثریت مسلمان است. بخش زیادی از جمعیت آن گرایش ویژه ای به اسلام دارند و دین اسلام را بخش مهمی از هویت ملی خود می دانند. در این میان، تفاوت مهمی که جمهو ری آذربایجان با سایر جمهوری های مسلمان جداشده از اتحاد شوروی دارد این است که تنها جمهوری با اکثریت شیعه است.

برای مشاهده فیلم کامل این نشست کلیک کنید