هنر متعهد انقلابی باید مطالبه‌گر باشد/ هنر سفارشی بی‌تاثیر است

به گزارش روابط عمومی حوزه هنری استان اردبیل، در این نشست که با حضور مسؤولان فرهنگی و اجتماعی استان اردبیل؛ عبدالله بحرالعلومی مدیر کل فرهنگ و ارشاد اسلامی استان، محمد سیمزاری مدیرکل امور اجتماعی استانداری و امیر رجبی رییس حوزه هنری استان اردبیل برگزار شد در خصوص هنر متعهد، وضعیت هنر پس از پیروزی انقلاب اسلامی، اقتصاد هنر، جایگاه هنر در انقلاب اسلامی، معیارها و ویژگی‌های هنر انقلابی و... بحث و تبادل نظر شد. 

انقلاب اسلامی یک هنر بزرگ در تاریخ است

بحرالعلومی: هنر نتیجه هارمونی و هماهنگی است و ما معتقدیم که جهان هستی بر پایه نظم و هماهنگی بنا شده لذا با این تعریف به این نتیجه می‌رسیم که ریشه هنر همان معنویت است و اگر در ذهن یک هنرمند تمایلات و تفکرات معنوی وجود نداشته باشد، هنرش نیز بی‌خاصیت و نامناسب خواهد بود.

ما تفکرات دینی و معنوی خود را با زبان هنر به اقصی نقاط جهان رسانده‌ایم به‌طوری که در دوره صفویه اقلیم‌های فتح شده با زبان هنر از اقلیم‌های فتح شده توسط شمشیر بیشتر بوده. 

اکنون جایگاه هنر انقلاب اسلامی که با آن عظمت وسیع خود در سراسر جهان تاثیر گذار بوده، با جایگاه اصلی خود فاصله دارد و ما نتوانسته‌ایم جایگاه جهانی خود را در جهان حفظ کنیم.

کار هنرمندان اکنون وابسته به مسائل مالی شده، در صورتی که هنر از جنس ایثار و فداکاری است و هنرمندان باید به این مساله توجه کنند که هنر تاثیرگذار در سده‌های گذشته هیچ‌کدام دارای پشتوانه و حمایت دولتی نبوده است. شعرا، نقاشان و هنرمندان گذشته هیچ‌کدام در خلق اثر هنری وابسته به حمایت‌های دولتی نبوده‌اند.

تفاوت هنر انقلابی و متعهد با هنر سکولار دغدغه مند بودن است

رجبی: تفاوت هنر انقلابی و هنر متعهد با هنر سکولار دغدغه‌مندی است، یعنی هنر انقلابی دغدغه‌مند است و این هنر بدین معنا نیست که هنرمندی صرفا از روی لذت‌جویی و سرگرمی و ابراز عواطف شخصی بخواهد اثر هنری خلق کند.

هنر سکولار همان هنر غیرمتعهد است، وقتی ما بحث هنر متعهد را بیان می‌کنیم در واقع به هنر دغدغه‌مند اشاره می‌کنیم و این هنر نسبت به تمام وقایع و رخدادهای جامعه بی‌تفاوت نیست و تعریف و ویژگی بارز هنر متعهد این است که سویه و کارکرد اجتماعی و سیاسی و فرهنگی داشته و نسبت به رخدادها و مسائل جامعه واکنش نشان می‌دهد.

اگر به دوران انقلاب اسلامی نگاهی کنیم، مشاهده خواهیم کرد که هنرمندان در پیروزی انقلاب اسلامی نقش موثری داشته‌اند؛ در حوزه‌های ادبیات، شعر، داستان، سرود و موسیقی و نواهای حماسی هنرمندان وارد عرصه شده و تولید محتوا کرده بودند. 

در جنگ تحمیلی نیز تاثیر هنر و حضور هنرمندان متعهد همچون شهید آوینی تاثیر بسیاری در ماندگاری و حفظ ارزش‌های والای انقلاب اسلامی و دفاع مقدس داشت.

نواها و شعرهای حماسی که شاعرهایمان با حضور در جبهه‌های جنگ سروده‌‌اند بسیار روحیه‌بخش و مشوق مردم و رزمندگان بوده است.

در عصر حاضر نیز نقش هنر متعهد و انقلابی در چندین موضوع بسیار بارز است که یکی از آن‌ها مطالبه‌گری است، هنر و هنرمند انقلابی از طریق زبان هنر، مطالبات مردم را مطرح می‌کند و در حقیقت مصداق و تعریف هنر انقلابی همان مطالبه‌گری است.

موضوع دوم واکنشگری نسبت به رخدادهای سیاسی، اجتماعی، اقتصادی و ... در جامعه است که هنرمند متعهد می‌تواند با زبان هنر راهکاری را برای حل این مسائل بیان کند.

با وضعیت مطلوب هنر انقلابی فاصله داریم

سیمزاری: نقش هنر در پیروزی انقلاب اسلامی به وضوح مشاهده می‌شود، پس از پیروزی انقلاب اسلامی نیز تغییرات بسیاری در هنر ایجاد شد، اما هنر متعهد و انقلابی به آن شکل که انتظار می‌رفت، شکل نگرفت، به عبارتی دیگر آن جایگاهی که می‌خواهیم برسیم و مطلوب ما است با آن فاصله داریم، لذا ابتدا باید بدانیم که هنر متعالی و متعهد به معنای تام کلمه معنایش چیست، زیرا که تاکنون نتوانستیم این موضوع را به شکل کامل تعریف کنیم.

در اوایل انقلاب اسلامی حوزه هنری ایجاد شد تا با تربیت نیروهای متخصص در آینده صاحب فیلمسازان و هنرمندان متعهد باشیم به‌طوری‌که بسیاری از کارگردانان عرصه فیلم‌سازی دینی و انقلابی از آنجا شروع به فعالیت کرده و خوش درخشیدند.

هنر سفارشی هنر بی‌تاثیری است

رجبی: هنر متعهد و انقلابی یعنی هنر پیشگام و هنری در دل حوادث و رخدادها و واکنش نسبت به این موضوعات، اما در حال حاضر وضعیت بسیار مطلوب را برای این هنر در جامعه نمی‌بینیم و خیلی باید بر روی آن کار کنیم تا به وضعیت آرمانی برسیم.

یک سری کم‌کاری و ضعف‌ها در خصوص مطلوب نبودن وضعیت هنر انقلابی در جامعه مربوط به دستگاه‌های اجرایی است اما بخش عمده آن مربوط به جامعه هنری است که باید ضعف‌های خود را برطرف کنند و از هنر سفارشی دور شوند. هنر سفارشی بدین معنا که فقط در قبال پول آثار هنری تولید می‌شود و این آسیب بسیار بزرگ و خطرناکی است، این هنر هیچ تاثیری نخواهد داشت؛ هنر باید از دل برآید تا بر دل نشیند. 

نظارت و حمایت در آثار هنری باید وجود داشته باشد

سیمزاری: شرطی بودن و سفارشی عمل کردن قطعا کیفیت کار را پایان خواهد آورد اما در همین راستا نیز نباید مسؤولان فرهنگی و هنری احساس کنند که در قبال هنرمندان هیچ وظیفه‌ای ندارند و در واقع متولیان امر باید در زمینه هنر هم نظارت و هم حمایت داشته باشند.

واقعیت این است که هنر از جنس ایثار است و ما نیز باید از هنرمندان حمایت لازم را داشته باشیم تا هنرمند در خصوص تولید اثر هنری ناب و متعهد آرامش لازم را داشته باشد. 

از هنرمندان متعهد باید حمایت شود

بحرالعلومی: دوری از شرطی شدن هنر به این معنی نیست که سیستم دولتی در قبال هنر انقلابی بی‌تفاوت بوده و از هنرمند غافل شود.

ابتدا باید دیدگاهمان نسبت به هنر اصلاح شود و بتوانیم در بین هنر انقلابی و دینی با سایر هنرها تفاوت قائل شده و این‌گونه احساس نشود که از هر نوع هنری با هر هدفی حمایت صورت می‌گیرد.

با سفارش و حکم نمی‌توان آثار هنری فاخر به وجود آورد و این کاملا غلط است اما حمایت از هنرمندان وظیفه ذاتی ما بوده و باید با نهایت وسع خود به این موضوع توجه کنیم اما اصلی‌ترین کار ما در حوزه هنر شناسایی هنرمندان حقیقی و پرورش آن‌ها است.

در خود استان اردبیل هنرمندان بسیار خوب و توانمندی داریم که متاسفانه در حاشیه مانده‌اند اما در عوض بعضی افراد پر سر و صدا در عرصه هنر میدان‌داری می‌کنند و جامعه را تحت تاثیر اقدامات منفی قرار می‌دهند، لذا باید این موضوع اصلاح شود.

در استان اردبیل خطاط و خوش نویسی داریم که آثارش به کشورهای دیگر صادر می‌شود، حمایت اصلی باید از این هنرمندان انجام شود و یا به‌طور مثال در خود استان اردبیل لوازم و و تجهیزات صنعت چاپ تولید می‌شود که در سطح خاورمیانه جزو مجتمع‌های تولیدی نمونه است اما متاسفانه ملزومات آن را الان نمی‌توانیم تهیه کنیم.

در ارتباط با هنر، استعدادیابی مناسبی نداشته‌ایم، منظور از استعدادیابی هنری این است که استعدادهایی را کشف کرده و برای آن‌ها زمینه‌های آموزش را فراهم کنیم تا شاهد شکوفایی این استعدادها و رشد و توسعه هنر انقلاب اسلامی و هنر متعهد در جامعه باشیم.

بعد از انقلاب اسلامی آثار فاخر بسیاری تولید شده که تک تک آن‌ها در نوع خود بی‌نظیر هستند، اما با توجه به اینکه اعتقاد داریم انقلاب اسلامی، انقلابی فرهنگی است لذا انتظار داریم هنر متعهد بتواند به سراسر جهان توسعه یافته و زمینه تمدن نوین اسلامی را فراهم کند. 

لازمه توجه به علوم انسانی اسلامی در نظام آموزشی کشور

سیمزاری: نظام آموزشی ما متاسفانه اهمیت لازم را به علوم انسانی نداده و با گذشت بیش از ۴۰ سال از پیروزی انقلاب اسلامی باز هم شاهد استفاده از علوم انسانی غربی در مراکز آموزشی هستیم که این وضعیت نمی‌تواند دغدغه ما در بحث هنر متعهد را برآورده سازد.

در حالی که ما در عرصه علوم انسانی دارای اندیشمندان فراوانی همچون ملاصدراها و ... هستیم ولی تئوری‌های غربی در سیستم آموزشی ما ریشه دوانده و همین امر نیز ما را از وضعیت آرمانی دورتر کرده است.

بحرالعلومی: متاسفانه در حوزه علوم انسانی نتوانسته‌ایم به شکل مطلوب گنجینه‌های فرهنگی و هنری خود را به جوانان و دانشجویان بشناسانیم، متاسفانه جوانان ما از تاریخ کشور خود بی اطلاع هستند.

وقتی ما در حوزه هنر سبک‌ها و داشته‌های خود را تعریف نکرده‌ایم، طبیعی است که دانشجویان فرهنگ و هنر ما در تحصیلات خود به سمت مکتب غربی گرایش پیدا می‌کنند.

چرخه اقتصاد هنر را باید مردم بچرخانند/ موانع توسعه هنر متعهد باید رفع شود

رجبی: اگر به موضوع اقتصاد هنر نگاه کنیم می‌بینیم که در کل دنیا اقتصاد هنر مردمی است یعنی مردم هستند که چرخه اقتصاد هنر را می‌چرخانند و فقط به شکل جزئی دولت از هنرهای بومی در حال فراموش شدن حمایت می‌کند.

واقعیت این است که اگر می‌خواهیم هنر ما اقتصادی باشد باید مردم در آن هزینه کنند و به آن بهاء دهند، زمانی می‌توانیم در کشورمان شاهد هنر اقتصادی باشیم که ببینیم مردم خریدار آثار هنری باشند.

وظیفه هنرمند برای خروج از این چالش و رسیدن به اقتصاد مطلوب در حوزه هنری این است که نباید از محصول هنری به مخاطب برسیم، بلکه باید از مخاطب به محصول هنری رسید به طوری در کل دنیا این مسأله تبیین شده که ابتدا هنرمند باید به ذائقه و سلیقه مخاطب توجه کرده و براساس ذائقه مردم اثری هنری را خلق کند.

دستگاه‌های متولی فرهنگی نیز در این زمینه وظایفی دارند که از جمله آن‌ها ایجاد زیرساخت‌ها مانند سالن‌‍های تئاتر و سینما، بازارچه‌های محصولات هنری، نگارخانه و ... است تا هنرمند بتواند در محیطی مناسب آثار فاخر هنری خود را به معرض دید مردم بگذارد.

همچنین در بحث آموزش نیز دستگاه‌های فرهنگی وظایف مهمی دارند تا با ایجاد و توسعه رشته‌های هنری، دانشگاه‌ها و مراکز مختلف هنری شاهد گسترش و رشد هنر متعهد و انقلابی باشیم.

همچنین در خصوص شعار سال نیز مسؤولان فرهنگی کشور و استان باید موانع موجود در راه توسعه هنر متعهد، ارزشی و انقلابی را رفع کنند تا با پشتیبانی‌های انجام شده، هنرمندان در عرصه‌های ملی و بین‌المللی خوش بدرخشند.