عاشق ها؛ عاشقان اهل بیت (ع) هستند

همچنان که مشروطه، انقلاب، هشت سال جنگ تحمیلی نیز جزئی از تاریخ و هویت ما محسوب می‌شود و حفظ و نگهداری و نشر و ترویج فرهنگ مربوط به آنها از اهمیت والایی برخوردار است. 
به نظر بوردیو؛ جامعه شناس مطرح فرانسوی، که برای اولین بار نظریه‌ی سرمایه‌های فرهنگی را مطرح کرد، سرمایه‌های فرهنگی در بازتولید و تولید یک یا چند فرهنگ در جامعه می توانند نقش بسیار تاثیرگذاری داشته باشند. حقیقت این است که موسیقی عاشقی از مهمترین، تاثیرگذارترین و کهن‌ترین سرمایه‌های فرهنگی آذربایجان به شمار می‌آید.   موسیقی عاشیقی قدمتی هزاران ساله در آذربایجان دارد و به عنوان مادر موسیقی های این سرزمین به حساب می‌آید. بر اساس قدیمی ترین اسناد به دست آمده، قدمت موسیقی عاشیقی ( با صرف نظر کردن از وجود این ساز در میان اوزان ها و شامان ها ) حداقل به 600 سال قبل می رسد. در تاریخ برای اولین بار از «عاشیق قربانی» که در دربار شاه اسماعیل صفوی حضور داشته به عنوان اولین عاشیق آذربایجان یاد شده است.  در طول تاریخ «عاشیق ها» نقش مهمی در تربیت نسل جوان داشته اند. حفظ و اعتلای موسیقی عاشقی برای حفظ هویت و فرهنگ آذربایجان و بخش اعظمی از ایران که این موسیقی در آنها رواج دارد، لازم و ضروری است. عاشیق ها روایت‌کننده‌ی غم و شادیف دردها، رنج‌ها، داستان‌ها و تاریخ ملت بوده اند. آنها در بسیاری از مراسمات مهم مردم حضور داشته اند و همواره از آنان به عنوان ریش سفید و پیر قوم یاد می‌شده است. عاشیق ها در دوران مختلف تاریخی جایگاه محترمی در بین مردم داشته اند. این قداست و احترام را می‌توان در داستان‌هایی چون دده قورقود، کو اوغلو و عاشیق غریب و… مشاهده کرد، که نقش اصلی از آن عاشیقان است. مسوولیت آن‌ها گاهی هم حل مشکلات مردم، قضاوت در امور قوم، راهنمایی وظایف مردم، حتی معلمی فرزندان قوم و آموزش آن‌ها، پیشه‌ ریش سفیدی و دانایی قوم و نظایر این را نیز عهده‌دار بوده‌اند. از روزگاران گذشته مردم این مرز و بوم در هر دوره ی سنی بخصوص شور و اشتیاق فراوانب به شنیدن داستان عاشیقی از خود نشان داده اند. داستان های روایت شده از عاشیق ها دارای محتوای فلسفی، دینی، عقلانی، اخلاقی و تربیتی است و آموزه‌های بسیاری از دین اسلام را در خود گنجانده است.  در عصر حاضر که موسیقی های برگرفته از سبک و فرهنگ های غربی تاثیر شگرفی بر جوانان گذاشته و روز به روز در حال گسترش هستند و گستره ی این موسیقی عرصه را بر موسیقی سنتی اقوام مختلف تنگ کرده است، بازگشت به موسیقی های سنتی و اصیل شرقی از ضروریات فرهنگی کشور محسوب می شود. موسیقی عاشقی، مبلغ اخلاق و مروج توحید و سرشار از عشق به اهل بیت است. در موسیقی عاشقی «عاشیق» از تمام مضامین فلسفی و حتی مناظر طبیعی به عشق خداوندی می‌رسد و هدف اصلی او از به صدا درآوردن سازش ابراز عشق و علاقه به پروردگار متعال است. نگاهی گذرا به زمینه‌های تکثیر عشق در عاشیق‌ها بر این نکته مهر تایید می‌زند، که صفت عاشیقی با تعالیم اسلامی گره خورده و مفاهیمی چون الهیات، عشق به خدا، عشق به هم نوع، وطن پرستی، جهاد با نفس، انسانگرایی و غیرهدر کلام عاشیق جای  گرفته است. آنها عشق را همواره با خود همراه ساخته و می‌سازند، عشقی که بزرگ‌ترین و معنوی‌ترین هنر انسان‌ها نام گرفته و عنوان و رابطه‌ای است که خالق جهان در سرشت آدمی قرار داده است. ادبیات عاشیقی دوران اسلامی، مجموعه‌ای بسیار غنی و گرانبها است که معارف قرآنی، میراث نیاکان، فولکلور آذربایجان رشادت‌های قهرمانان مردمی و مردانگی و کفرستیزی قهرمانانش را در خود جای داده است. شاید بی‌جا نباشد اگر ادعا کنیم، در هیچ کدام از موسیقی ها مدح و ستایش اهل بیت، به خصوص مدح مولا علی ابن ابی طالب (ع) به اندازه ی موسیقی عاشقی رواج نداشته و «عاشیق‌ها» در واقع عاشقان اهل بیت هستند.  در دورانی که خاک آذربایجان تحت سلطه‌ی بیگانگان قرار داشت، این عاشیق‌ها بودند که شهر به شهر و روستا به روستا گشته و با ساز و آواز خود تعالیم اسلام و آموزه های اخلاقی – تربیتی این دین را در میان هموطنانشان ترویج دادند.  خوشبختانه بعد از انقلاب اسلامی تحول بزرگی در این رشته از هنر ایجاد شد. در عصر حاضر با کمک و حمایت دولت و همت ارگان‌ها و سازمان‌های هنری گاه برنامه‌هایی برای ترویج و پاسداشت این موسیقی برگزار می‌شود که برگزاری کنگره ی بین المللی عاشیق لار توسط حوزه هنری استان آذربایجان شرقی را می‌توان از اهم این برنامه ها دانست که در نوع خود اقدامی مهم و تاثیر گذار در حفظ هویت و فرهنگی شیعی ما مسلمانان آذربایجان به حساب می‌آید.  از مزایای بسیار مهم این کنگره بین المللی بودن و ارتباط آن با میلاد پیامبر اکرم (ص) است. در وضعیت کنونی تبادل اطلاعات و فرهنگ بین عاشیق های چند کشور همسایه تنها می تواند با حمایت دولت و همکاری سازمان های دولتی میسر شود. در این کنگره هنرمندان چند کشور می توانند اطلاعات، تجربیات و فرهنگ مربوط به کشور خود را در اختیار سایر هنرمندان و علاقمندان به موسیقی عاشیقی قرار دهند. اقدام حوزه هنری آذربایجان شرقی در برگزاری این کنگره قابل تقدیر بوده و حمایت این مجموعه از موسیقی عاشیقی، بسیار امید بخش است. 
-------------------------------
جعفر پوررضوی