سازی که باید از زمین برداشته شود

به گزارش روابط عمومی حوزه هنری آذربایجان شرقی، موسیقی یکی از فعالیت‌های جذاب بشریت و سندی بر موجودیت و تاریخ کهن اقوام مختلف است که علاوه بر ملودی، هارمونی و ریتم، نوع زندگی، تاریخ و حتی اعتقادات آن قوم را می‌توان در آن جست‌وجو کرد.

در ایران نیز اقوام مختلفی را می‌توان از نوع پوشش و همچنین موسیقی آن قومیت شناسایی کرد که خطه آذربایجان نیز از این امر مستثنا نبوده و قدمت موسیقی آن از پنج هزار سال تجاوز می‌کند.

موسیقی عاشیقی که توسط فردی با عنوان عاشیق با ساز قوپوز و با نوازندگی بالابان و قاوال همراه است، در مقاطع زمانی مختلف توسط عارفان و منادیان حق در راستای شکل‌گیری عقاید و معنویات مردم این خطه نقش مهم و بسزایی ایفا کرده، به طوری که در ایام گذشته، مردم در زمان‌های مختلف از جمله خشکسالی، عروسی و حتی عزا از موسیقی عاشیقی بهره می‌بردند.

اما موسیقی و ادبیات عاشیقی در صدر اسلام دچار تحولات اساسی و بنیادین شد و با روی آوردن عاشیق دده قورقود به دین اسلام، اشعار مذهبی در مدح اسلام، حضرت محمد (ص)، حضرت علی (ع) و … وارد این صنعت موسیقی شد و تا کنون این اشعار سینه به سینه به عاشیق‌ها منتقل شده است.

اکنون که استان آذربایجان شرقی به عنوان خاستگاه و منشأ پیدایش موسیقی عاشیقی شناخته می‌شود و اساتید برجسته‌ای از این هنر همچون عاشیق قربانی، عاشیق خسته قاسم و بسیاری از عاشیق‌ها در این استان چشم به دنیا گشودند، می‌تواند نقش مهمی را در ترویج آموزه‌های دینی و اخلاقی ایفا کند.

سوای هر مسئله‌ای، امروز هنرمندان موسیقی و ادبیات عاشیقی در مقایسه با سایر هنرمندان، با مشکلات عدیده‌ای همچون مشکلات اقتصادی و معیشتی دسته و پنجه نرم می‌کنند؛ به طور مثال از بین جامعه هزار نفری عاشیق‌ها در استان، بیش از ۷۰ درصد آنان تنها مبلغ ۲۵۰ هزار تومان از صندوق اعتباری هنر دریافت می‌کنند و از سوی دیگر نیز اقبال برای حضور عاشیق‌ها در مراسم عروسی کم رنگ‌شده است.

این میراث فرهنگی ناملموس که همواره به دنبال آموزه‌های اخلاقی، اجتماعی و همچنین تحکیم بنیان خانواده بوده و از هرگونه ابتذالی به دور است، نیازمند توجه و جایگزین کردن آن با برخی از موسیقی‌های بی محتوای امروزی است که این مهم با همکاری ارگان‌های مهم فرهنگی امکان‌پذیر است.

نقش نهادهایی چون حوزه هنری انقلاب اسلامی آذربایجان شرقی در پر رنگ‌تر شدن موسیقی و ادبیات فولکلور آذربایجان، نقش بی بدیلی است به گونه‌ای که این نهاد تأثیرگذار فرهنگی، از سال ۱۳۹۴ با برگزاری یک کنگره بین‌المللی عاشیقلار، ۳۲ گردهمایی بزرگ عاشیقلار و همچنین کلاس‌های آموزش ادبیات و موسیقی عاشیقی توانسته کم و بیش این میراث فرهنگی ملت ایران را احیا کند اما این مسئله ناکافی و همت سایر نهادها را می‌توان می‌طلبد.

به‌طور مثال با فراهم کردن مقدمات در استان همچون اجرای موسیقی زنده در سفره‌خانه‌ها، اجرای کنسرت برای ارگان‌های دولتی و خصوصی و بسیاری از این موارد، می‌توان ضمن تأمین معیشت این هنرمندان، در نهادینه کردن این موسیقی قدم‌های محکمی برداشت.

همچنین رسانه ملی نیز با توجه به اخلاق محور بودن این هنر باشکوه می‌تواند با اختصاص زمانی برای پخش و تحلیل موسیقی عاشیقی، این فرهنگ مطلوب ایرانی را جایگزین برخی از موسیقی‌های بدون محتوای امروزی کند.

یادداشت از شاهین بدرحیدری