به دنبال داستان خودمان باشیم

محسن مومنی شریف با حضور در کارگاه داستان‌نویسی مراکز استانی حوزه هنری عصر روز گذشته ضمن تسلیت به مناسبت ایام عزاداری فاطمیه گفت: به طور طبیعی بعد از هر انقلاب اجتماعی یک انقلاب ادبی نیز شکل می‌گیرد. ما نیز با انقلاب اسلامی، وارد انقلاب ادبی شدیم. انقلاب اسلامی ایران، انقلابی فراگیر بود که با دیگر انقلاب‌های جهان تفاوت‌های قابل توجهی داشت. یکی از این تفاوت‌ها همان فراگیر بودن انقلاب یود. چرا که در نقاط دوردستی از کشور که حتی تصور هم نمی‌شد مردم حضور موثر و جدی داشتند. به عنوان مثال منطقه مهاباد در این انقلاب با توجه به رهبری امام خمینی(ره) دست به تظاهرات زدند و شهید دادند. این منطقه در طول تاریخ از اهمیت بالایی در وقایع مهم ایران برخوردار بوده است.
مومنی در ادامه افزود: این روزها در مورد انقلاب اسلامی تحقیقات می‌کنم. در میان متون و اسنادی که مطالعه دارم به نتایج و نکات بسیار مهمی در شکل‌گیری انقلاب برخورد می‌کنم. اما هر آنچه قابل توجه و تاز‌ه به نظر می‌رسد در نهایت به مردم و عزم آن‌ها ختم می‌شود. همین مردم مهاباد در کردستان سی و نه سال پیش به نام انقلاب اسلامی ایران و به نام امام خمینی(ره) برای این انقلاب تلاش کردند و هزینه‌های زیادی نیز برای دستیابی به آن پرداخت کردند.
وی درخصوص ادبیات داستانی کشور تاکنون گفت: پس از انقلاب بار سنگین عدم فعالیت کافی و به موقع در ادبیات داستانی به دوش خاطره‌نگاری محول شد. خاطره‌نگاری توانست تا حدودی کم‌کاری‌های ادبیات داستانی را جبران کند.
مومنی ادامه داد: اینکه ادبیات داستانی ناموفق عمل کرده مشخص است. اما باید ایراد و علت آن را پیدا کنیم. با اینکه ایران حدود 100 سال است که وارد ادبیات داستانی نوین شده است، اما آنچنان که باید رشد نداشته و موثر عمل نکرده است.
وی در همین راستا افزود: اشکال کار ما در ادبیات داستانی آنجاست که ما خودمان نیستیم. در نتیجه حرف خودمان را نمی‌زنیم و بیشتر درگیر ترجمه و تقلید می‌شویم. با اینکه از تکنیک خوبی برخوردار هستیم. اما در حرف زدن و داشتن حرفی برای گفتن ضعف داریم. همین امر موجب عدم حضور جدی و موثر ادبیات داستانی ایران در مجامع بین‌المللی شده است.
مومنی در ادامه با اشاره به دیدگاهی از «پال اسپراکمن» مترجم و نویسنده آمریکایی در مورد حضور بین‌المللی داستان‌نویسی ایران گفت: اسپراکمن در دیداری که با ما داشت در مورد شباهت زیاد آثار داستانی ایران که ترجمه شده است به آثار داستانی غرب اشاره کرد. وی معتقد است که ادبیات داستانی ایران تحت تاثیر ادبیات داستانی غرب است. در نتیجه به نوعی کپی‌برداری و یا الگوبرداری از آن محسوب می‌شود که چنین ادبیاتی برای ما تازگی و جذابیت نخواهد داشت. در نتیجه هر آنچه این‌گونه نوشته شده و به ترجمه رسیده است ناموفق می‌شود.
وی در مورد آنچه اسپراکمن گفته است، افزود: اسپراکمن به نکته مهمی توجه و اشاره دارد. اینکه ما بار دیگر ادبیات داستانی شبیه خودشان را برایشان به نمایش می‌گذاریم. چون آن‌ها اصل چنین ادبیاتی را در اختیار دارند. پس دلیلی برای اقبال به ادبیات داستانی نگاشته شده ایرانی در عصر حاضر ندارند. این موضوع به دلیل دوری ما از اصل وجودی ایرانی خودمان است.
مومنی در ادامه با اشاره به وضعیت حقوقی و درآمدزایی داستان‌نویسان ایرانی گفت: یکی دیگر از مشکلات ادبیات داستانی به تیراژ کم آثار چاپ شده مربوط است. چرا که با این تیراژ کم بی شک نویسندگان امکان امرار معاش نخواهند داشت. با اینکه کار داستان‌نویس ایرانی خوب است و از توانایی‌های بالایی برخوردار است اما آنچنان که باید اطمینان به امرار معاش از این راه ندارد. داستان‌نویسان ایرانی در شخصیت‌پردازی‌ها، فرم‌ها، توصیف‌های دقیق و دیگر تکنیک‌های داستان‌نویسی بسیار موفق و ماهرانه عمل می‌کنند. اما با تمامی این ویژگی‌ها باز هم مردم برای خرید آثار داستانی اقدام نمی‌کنند. چرا که آنچه درون این آثار موجود است حرفی برای مخاطب ایرانی ندارد. برای مخاطب خود باید تجربه‌های ارزشمندی داشته باشیم که برایشان ارزش خرید و مطالعه داشته باشد. یکی از این تجربه‌های ارزشمند همان خاطره‌نگاری است. به‌جز خاطره‌ اگر بخواهیم مخاطب را جذب و به فکر آینده‌ای طولانی‌مدت و گسترده در بعد بین‌المللی باشیم نیازمند حرف‌های اندیشمندانه هستیم. حرف‌هایی که ذهن و فکر مخاطب را به جریان انداخته و تاثیرات مثبتی روی آن بگذارد.
مومنی افزود: داستان‌نویس ایرانی باید خودش را رشد دهد و برای رسیدن به درجات بالای داستان‌نویسی تلاش کند. یک داستان‌نویس موفق ایرانی باید متفاوت از ادبیات داستانی هرجای دنیا باشد. باید خودش را پیدا کند. ادبیات ارزشمند ایرانی را بیابد و به آن بپردازد. نویسندگان ایرانی اگر می‌خواهند علاوه بر برانگیختن ذوق عمومی مردم کشور برای مطالعه داستان تولیدی خود، به علاقه جهانی خرید و مطالعه کتاب خود دست یابد باید خودش را پیدا کند و آن را در قالب ادبیات داستانی معرفی کند. داستان‌نویس ایرانی باید به جای پیگیری و تقلید از بیگانگان در ادبیات داستانی به دنبال داستان خودش باشد. مثل شاهنامه که دارای ویژگی‌های لازم برای داستان‌نویسی است. همچنین مثل داستان‌های واقعی مذهبی، انقلابی و جنگ ما که اگر در اختیار غربی‌ها بود بی‌شک از آن آثار گران‌بهایی می‌ساختند که در دنیا فراگیر شود.
رئیس حوزه هنری انقلاب اسلامی تأکید کرد: به این ترتیب ما برای دوری از آسیب‌های ادبیاتی که منجر به آسیب‌های هویتی خواهد شد باید در پی ادبیات خودمان باشیم.
مومنی در پایان گفت: داستان‌نویسان ایرانی برای حضور قدرتمند میان مردم کشور و میان مردم جهان لازم است متون کهن خود را بشناسند. لازم است متون مذهبی خود را بشناسند. شناخت صحیح در هر کاری به رشد و موفقیت‌های جاودانه آن کمک خواهد کرد. اگر نویسندگان داستان ایران ادبیات ایران را بشناسند و در مسیر آن حرکت کنند در آینده می‌توانند خود را میان ادبیات جهان مطرح کنند. توجه کافی به ادبیات کهن ایرانی و متون قرآنی کمک بسیاری به داستان‌نویسی کشور خواهد کرد.
گفتنی است کارگاه تخصصی تکنیک‌های داستان‌نویسی با حضور اساتید برجسته این رشته و کارشناسان استان‌های آذربایجان شرقی، سمنان، لرستان، البرز و جمعی از نویسندگان کشور افغانستان در سالن اوستای حوزه هنری از ۲۸ تا ۳۰ بهمن‌ماه سال جاری با همکاری اداره کل امور استان‌ها و مرکز آفرینش‌های ادبی برگزار شد.