آشیق زامان آشاماسیندا

به گزارش روابط عمومی حوزه هنری آذربایجان شرقی، « آشیق» سؤز « آد» اولاراق ـ بو سؤزو آد اولاراق دوشونور اولورسان، دئیه بیلریک کی، دیزین اویناق سومویو، آراجینین قولوندا دوزولموش تئل اچارلاری، هر حانگی بیر آلتین اوزرینده بزک اولاراق ایشله نیلمیش قاباریق ایشلمه¬لر دئمک دیر.
بو باخیمدان، تورک دونیاسی « آشیق» لارینین چالیب ـ اوخویارکن اویناماق، شاقراق اولاراق حرکت ائتمک و چالدیقلاری حاوا ایله موزون حرکت ائتمک¬لری همین سؤزه اویغون گلمکده دیر. بو دئدییمیزی بوگون ده شیروان آشیقلارینین چیخیشلاریندا گؤرمک اولار.
آشیق اسم مفعول اولاراق ـ بو دورومدا همین سؤز ایکی بؤلمه دن یعنی «آش ـ امر فعلی» و « ایق ـ امر فعلیندن مفعول آدی دوزلدن اک» اولوشموشدور. دئمک کی، بو آدی داشییان شخص بیر سیرا دوروم، مقام، مرحله یا خود آشامالاری آشیمش و اؤنملی بیر یئره چاتمیش دیر. بونو « سارماشیق»، « سارماش» و بو بؤلومدن سؤزلرله قارشیلاشدیردیغیمیز زامان موضوع داحا دا دینج و آشکار باشا دوشوله بیلر.
آشیق و عاشق ـ یسر سیرا قلم و علم صاحب¬لری سؤزون عربجه اولدوغو اونون « عشق» سؤوندن آلیندیغینی وورغولاییر و تورک « آشیق» ینین هر حانگی بیرینه « عاشیق» اولدوغوندان دانیشیرلار. دئمه لیییک کی، عرب کولتورونده « قوپوز» آلتی یوخدور. قوپوزون اولمایغی بیر دیل و کولتورده اونون چالاری اولابیلرمی؟ بیزیم دئدیییمیز « آشیق»، قوپوز چالاری دیر و همین آلت عربده یوخدور و اولمالی دیر. بونونلا دا دئمک اولارکی، بیزده کی « قوپوز» چالاری، « عاشیق» دئییل، « آشیق» اولمالی¬دیر.
« آشیق» و « آشیقلیق» ین آشامالاری ـ آذربایجاندا « آشیق»، قازاخیستاندا «آکا» و دیگر تورک اؤلکه¬لرینده آیری ـ آیری اما سینونیم اولاری ایشله نیلن « آشیق» تئرمینی و اونون زمان آشاماسینداکی آدلاری دا گؤستریرکی، بو سؤز تورکجه دیر و تورک توپلوملاریندا و اونون احتیاجینا گؤره ده ییشمیش دیر. اؤرنک اولاراق، « وارساق» آشیغین تاریخی آدلاریندان بیری دیر و « وارساغی» آشیق حاواسی دا همین دؤوره¬یه توش گلیر. « یانشاق» آشیغین دیگر آدی و بو آدی داشییان آشیق اوخوماقدان علاوه بیر شئی بیلمز و اوخودوغو زامان باشقالارینین شعرینی اوخویار. « ده ده»  تئرمینی آشیغین یئتکین و بیشکین مرحله سی دیر و اونو هر کس اَلده دئده بیلمز. بوتون آد و مقاملاری بیر یانا بیراخدیقدان سونرا « اوزان» تئرمینی اورتایا چیخیر. بو سؤز « اوز ـ تفاهم، فهم، ملودی، هماهنگ، مناسب، ...» و « آن ـ اسم فاعل دوزلدن اَک» بؤلمه¬لریندن اورتایا چیخمیش دیرکی، « شاعر»، « عارف»، «حاققا چاتمیش»، اوتوروشموش»، « اؤزیئرینی اَلدن ائتمیش» شخص دئمک دیر.
همین آشامالارین هئچ بیرسی عرب ادبیات و موسیقی سینده یوخدور. بو دا اونو گؤستریرکی، « آَیق» و «آشیقلیق» تئرمینی صرف تورک سؤزودور و تورک موسیقی سینه اؤزل دیر. تورک آشیق یا دا اوزانلارینین توی، دویون، یاس تؤره نی، آد قویما تؤره نی، ... کیمی شنلیک و شؤلن¬لرده چیخیش ائتمه سی ده گؤستریرکی، بو ائل چالغیچی¬لاری تورک خالقینین اؤز ایچیندن چیخمیش و اونلارین تاریخ بویونجا یانلاریندا الموش و بوگون ده ائله دیر.
« آشیق» بیر شخص اولاراق یاشامین بیر چوخ سرت، آشیلماز، چتین، دویون و زور آشاملارینی آشیب دا یوکسک مقاما چاتماسایدی، خالق اؤز وطن، ناموس، توی، دویون، شنلیک، دفن، آد قویما، ... کیمی معنوی و اینامسال قورولتایلارینی اونا تاپشیرمازدی. بوتو بونلاری آشیب دا الینه، دیلینه و بئلینه حاکم اولدوقدان سونرا او « اوزان» اولور و عمرونون سونونا دک ائلین قوللوغوندا دایانیر.
آشیق حاوالاری ـ آشیق ادبیاتی و بیر سؤزده دئسک، فولکوریک موسیقی میزده وار اولان بوتون « حاوا» یا خود بسته¬لر « یئر» « شخص»، « قبیله»، « ساواش» آدلاری ایله باغلی اولموش و اونلارین طبیعی، جغرافی، نژادی اؤزللیک¬لرینی گؤسترمیش دیر. بونلاردان « بایاتی» وارساغی، نخجوانی، قاراباغ شکسته سی، میرزه حسین سئگاهی، ...» کیمی اؤرنک¬لری گؤسترمک اولار. بو باخیمدان، « آشیق» آدینی اوسته لنیب اؤزونو تورک موسیقی آدامی کیمی تقدیم ائدن شخص ده، بوتون بونلاری بیلمه¬لی، آکادئمیک تحصیل آلمالی و ان آزیندان بیلدییی قدر حرکت ائتمه¬لی دیر. بو دئدیک لریمیر بؤلونوب آیری ـ آیری شخص¬لر و بیلگی صاحب¬لرینه وئریلمزسه، آشیق موسیقیسی و ادبیاتی اؤز اسکی لییینی گئچیپ یئنی بیر آشامایا گیره بیلمز.
آشیق و فولکلور ـ  فولکلور دئدید کده خالقین کولتورو نظرده توتولور. فقط بیلمه لیییک کی، آشیغین و فولکلورون دا زامان آشامسیندا ده ییشمه¬سی و گونجل اولماسی گؤ ز اؤنونه آلینمازسا، بو صنعت اؤزو ـ ارزونو یئییب قورتارار و تاریخین آرخائیک آرشیوینه گئدر. بوگون آشیق صنعتینده باش وئرن یئنیلیک، آشیق آلت¬لرینه قوشولان دیگر موسیقی آلت¬لرینیه باخارساق، بو صنعتین فولکلوریک آخاردان اوزاقلاشدیغینی و یئنی بیر جیغیرا یؤنلدییینی آچیق آیدین گؤره بیلریگ. بونا گؤره ده بو گونکو آشیق صنعتینی صرف فولکلوریک بیر صنعت کیمی تقدیم ائدیب ده اونو گئچمیش زامانلارین شرایطینده ساخلاماق دوغرو اولمازدی. بو باخیمدان، اوستاد «چنگیز مهدی پور» بؤیوک آدیملار آتمیش و گئچن 30 ایلین ایچریسینده آشیق صنعتینی بیر چوخ یؤنلرده اسکیلیکدن قورتارمیش و بو صنعتی گوجلو، ملی و علمی بیر صنعت کیمی هم اؤلکه یه و هم دونیایا سونموشدور کی، حضورلارینا تشکر ائتمک لازم دیر.
آشیق صنعتی و اونون قورونماسی ـ آشیق و آشیق صنعتی قوروماق، اونونلا اؤیونمک و اونون یولو ایله اینامسال، کولتورَل ده یرلری قوروماق ایچین بو صنعته گؤنول وئرن انسانلاری سئچیب اوخوتماق، اونون نه لره صاحب اولاجاغینی اونا دوشوندورمک، موسیقی نین علمی قوللارینی اونون ایچین آچیقلاماق اونو عالم، بیلگین، عارف و بیر سؤزده « اَرَن» کیمی یئتیشدیرمک لازیم دیرکی، اوخودوغو شعرین ادبی، معنوی، دستوری، اجتماعی، فلسفی، دینی، ائستئتیک آنلاملارینی دوشوسون. گئچیردییمیز آشیق کونسئرتلریتین حامیسیندا چیخیش ائدن آشیقلار یوزده دوخسان دوققوزو اوخودوغو شعرلرین نه اولدوغونو بیلمه ییر.
مثال اولاراق اونلارین بؤیوک چوغونلوغو « مَرغزار» سؤزونو « مورغزار» اوخویورلار. شعرده ایشله نن سؤزلرین ائتیمولوژیک یئرینی بیلمه دن ایشله دیرلر. بئله بیر دورومدا اونلارا « تقدیر نامه» پایلاماق، تکرار اولاراق صحنه یه چیخاریب اونلار ایچین اَل چالدیرماق بیزی هئچ بیر یئره چاتدیرماز. آشیق صنعتی و آشیقلاری یوکسک مقام و معنوی چلالا چاتدرماق ایسته ییریکسه، اونلار ایچین علمی دؤره لر، کولتورَل اوتوروملار، ده ییرمی ماسالار، فیکیر آلیش ـ وئریشی جلسه¬لری تشکیل ائتمه¬لی و اونلارین اوستاسینی ناشیسیندان آییرد ائدیب اؤیرنسین¬لر. طبیعی کی، بو یولدا یورویَن گنج¬لر، گله جکده حانگی نقطه یه چاتاجاقلارینی ایندیدن بیلیب اؤیرنسین¬لر. طبیعی کی، بوتون بونلاری یئرینه گتیمک ایچین اوزمان بیلیم آداملاری، دیلچی عالم¬لر، ادبیات و فولکلور بیلیجی¬لرینی دعوت ائدیب بیلیک لریندن فایدالانماق لازم دیر. بو صنعتین آیاقدا دورماسی ایچین هنری حوزه نین گرتوردویو آدیملار و گئچیردیی مراسم¬لر البته کی قیملتی دیر فقط ایشین فایدالی نتیجه وئرمه سی ایچین اونون علمی یوللارینی آراماق گرَک دیرکی، بو دا اوزامانلاری باخیش و فکرینی آلماف یولو ایله سی ایچین اونون علمی یولارینی آراماق یولو ایله ممکن دور تک باشینا دئییل.
یازان: دوکتور علی داشقین