قیام 29 بهمن تبریز و نقش آن در تحولات انقلاب اسلامی

تحولات آذربایجان در نهضت امام خمینی(ره) از جایگاه ویژه ای برخوردار بوده و از غیرت دینی و ظرفیت های مکتبی بهره برده است، ارتباط روحانیت و حوزه علمیه تبریز با جریان اصیل نهضت، آذربایجان را از سال 1342 با نهضت اسلامی همراه کرد، اما آذربایجان در چارچوب غیرت دینی مهم ترین حرکت سیاسی سرنوشت سازانقلاب اسلامی ایران را انجام داد که دستاورد قابل توجهی داشت این حرکت سرنوشت ساز همانا قیام 29 بهمن تبریز در سال 1356 می باشد

قیام 29 بهمن تبریز

شاخص ترین حرکت مردم تبریز در راستای انقلاب اسلامی که با انگیزه های دینی مرتبط بود، قیام 29 بهمن 1356 بود که پیش زمینه ظاهری آن فوت آقامصطفی خمینی و فاجعه 19 دی قم بود. آیت الله سید محمدعلی قاضی که رهبری مبارزات در آذربایجان را به عهده داشت و توانسته بود به جوانان انقلابی انسجام دهد از شنا خت کافی نسبت به تبریز و ظرفیت انقلابی آن برخوردار بود، به همین خاطر در شرایطی که دوستانشان سکوت تبریز در مقابل حادثه قم را کوتاهی دانسته و با ناامیدی از آن یاد می کردند ایشان تبریز را به دیگ سنگی بزرگی تشبیه کردند که دیر به جوش می آید ولی بعد از جوشیدن قابل کنترل نیست. همزمان با عزاداری های حضرت امام حسین( ع)  در همان سال که عکسهای امام خمینی)ره( توزیع و شعارهای انقلابی در جامعه ترویج شد امکان برنامه ریزی برای یک قیام در اربعین شهدای قم فراهم شد، اعلامیه ای برای دعوت از مردم به مراسم چهلم نوشته شد که یازده تن از مجتهدین تبریز آن را امضا کردند، ساختار تشکیلاتی شبکه ای و مخفی هم که آیت الله قاضی ایجاد کرده بودند و قرار بود مراسم را مدیریت کند توانست اطلاع رسانی خوبی برای حضور در مراسم انجام داده و جمعیتی را از همه اقشار به مسجد بیاورد. ضمایم برنامه نشان می داد انقلابی های تبریز می خواهند در پوشش مجلس ترحیم به اهداف مهمتری که ریشه در عقاید دینی مردم داشت دست پیدا کنند؛ چرا که در جلسه هماهنگی مراسم اربعین داخل مساجد، برنامه های مهمتری برای تحرکات بیرون مساجد انجام شد؛ گروههایی مشخص شده بودند که همزمان با مرا سم به مراکزی که دست بهاییها بودند از جمله بانک صادرات، مشروب فروشی ها، سینماها، کاباره ها، دفتر حزب رستا خیز، مراکز فرهنگی ایران و انگلیس، مرکز فرهنگی ایران و آمریکا، کتابخانه جان.اف.کندی، کاخ جوانان و سینمای وابسته به آن،خانه جوانان، سازمان زنان و کار خانه پپسی کولا که مرکز تولید آبجو بود حمله کنند، حتی برای مقابله با حمله احتمالی مأموران پهلوی چندین ماشین آجر به بهانه تعمیرخانه و مغازه در مسیرهای مورد نظر تخلیه شده بود که در روز حادثه به سلاح مردم تبدیل شود و در نهایت همین اتفاق نیز افتاد.  منع از ورود به مساجد و توهین سرگرد مقصود حقشناس)رییس کلانتری بازار(  به خانه خدا و تیراندازی به سوی محمد تجلا که به دنبال توهین به مسجد در صدد حمله به حق شناس برآمده بود ابتکاار عمل را به طور کامل در  اختیار آیت الله قاضی و دوستانش قرار داد؛ به دستور آیت الله قاضی و با یک برنامه ریزی حساب شده جمعیتی که پرچم های سیاه با نوشته های » یاابالفضل العباس « ،» یاحسین «،» الله اکبر« ،» لا اله الاالله « در دست داشتند در همه خیابان های اصلی تبریز تقسیم شدند و با شعارهای « حسین حسین « ،» مرگبرآمریکا « ،» مرگ برشاه « ،» درود بر خمینی « ،» یامهدی « ،» یاصاحب الزمان « ،» الله اکبر « « تاشاه کفن نشود، وطن وطن نشود «شروع به تخریب اماکن از قبل تعیین شده کردند. تبریز سرکوب شد ولی ضمن رسوا کردن رژیم، نخستین حلقه زنجیره ای بود که قیام قم را به قیامهای پی درپی علیه پهلوی متصل کرد و تأثیرش بر جریان انقلاب نیز همان بود که امام)ره(در چهلم شهدای تبریز فرمودند: « کشتار دسته جمعی تبریز، ملت غیور ایران را چنان تکان داد که در آستانه انفجار است، انفجاری که دست اجانب را به خواست خدای متعال برای همیشه قطع کند.

بازخوانی حوادث قیام نشان می دهد آن چه که این قیام را بر صفحه تاریخ انقلاب نشاند درایت و تدبیر حاکم بر آن، برنامه ریزی دقیق و جامع، وحدت کلمه روحانیت و فقهای تبریز، حضور گسترده و فراگیر مردم از همه ا صناف و اقشار و از همه بالاتر حاکمیت غیرت دینی و احساسات مذهبی بر فرایند قیام بود که خود را در قالب مبارزه با بهائیت، مبارزه با فساد، و حفظ حریم مسجد و با شعارهای مذهبی و مکتبی نشان می داد.

علما و دانشگاهیان در قیام 29 بهمن 1356 تبریز

تاریخ پرفراز و نشیب آذربایجان در طول قرن­ های متمادی، جولانگاه تاخت و تاز اقوام بیگانه بوده است؛ اما نپذیرفتن یوغ استبداد و استعمار را مردان این خطه از سرزمین ایران به وضوح نشان داده ­اند پیروزی دموکرات­ ها در آمریکا و ایجاد فضای باز سیاسی موجب فروکش شدن اختناق در کشور شد با احیاء شدن برخی از احزاب و گروه­ ها که جرئت فعالیت نداشتند بر سیر مخالفان شاه افزوده شد شاه با حمایت­ های بی دریغ امریکا (کارتر) که او را «رهبر مقتدر» و ایران را «جزیره ثبات» در منطقه ناآرام خاورمیانه خوانده بود با حمله به امام خمینی (ره) به صورت کینه توزانه چالش بزرگ خویش را با مردم ایران آغاز نمود ابتدا دستور چاپ مقاله موهن را علیه ایشان صادر کرد سپس با اعتراض مردم شهر قم روبرو شد که عکس­ العمل رژیم به رگبار بستن مردم بی ­دفاع این شهر بود در اربعینِ شهدای این شهر، قیام 29 بهمن تبریز به وقوع پیوست که از اولی گسترده تر بود در پی قیام تبریز نیروهای مذهبی با ارشاد آیت الله قاضی طباطبایی به مبارزه با رژیم پرداختند با اعلام عزای عمومی در چهلم کشته شدگان شهر قم در تبریز و تنظیم اعلامیه­ ای به امضاء 9 تن از علمای تبریز چون؛ قاضی طباطبایی، سیدحسن انگجی، عبدالحسین غروی، میرزا کاظم دینوری و  قیام صورت علنی به خود گرفت و بازار تبریز به تعطیلی کشانده شد و بازاریان مذهبی در کنار سایر اقشار مردم همسو با نهضت اسلامی شدند در روز حادثه با ممانعت شهربانی از ورود به مسجد قزللی و توهین یکی از مأموران رژیم به مکان امن خالق هستی درگیری آغاز می­ شود خط قرمز رژیم با شعار «مرگ برشاه» در این روز عظیم شکسته می­ شود به­ طوری که پس از این قیام در تمام شهرهای ایران این شعار طنین انداز می­ شود دانشجویان دانشگاه تبریز نیز به پیروی از علمای این شهر با راهنمایی قاضی طباطبایی اعلامیه­ ای صادر و مردم را به برگزاری مراسم چهلم شهدای شهر قم دعوت نمودند دانشگاه تبریز در دو جریان مختلف یعنی؛ قیام 29 بهمن تبریز و جنبش دانشجویی دانشگاه تبریز نقش خود را به خوبی ایفا نمود؛ به­ خصوص در جریان دوم که اساتید مسلمان تبریز در کنار دانشجویان با انتشار بیانیه ها و تحصن­ های اعتراض آمیز تا پیروزی انقلاب اسلامی در سنگر مبارزه با کفر و الحاد حضورداشتند انقلاب اسلامی ایران از جنبه میزان شرکت نخبگان حایز اهمیت فراوان می­ باشد به جزء وابستگان رژیمی همه مردم ایران دعوت امام خمینی (ره) را لبیک گفتند و هر کس نسبت به توان خود به صفوف مبارزه پیوست ضربه مردم مسلمان ایران در این روزها به نظام سلطنتی ترمیم ناپذیر بود به صورتی که کمر رژیم را استراتژی چهلم­ ها شکست

قیام 29 بهمن در بیانات رهبر انقلاب

رهبر معظم انقلاب اسلامی در سخنرانی­ های خود به مناسبت سالروز قیام ۲۹ بهمن ۱۳۵۶ مردم تبریز علیه رژیم پهلوی از این روز با عناوینی چون روز مبارک، روز تاریخی، مناسبت با شکوه و فراموش نشدنی، حادثه اربعینی، حادثه­ای با چندین معنا، حادثه تعیین کننده و پرچم عزت و افتخار یاد فرموده و همواره بر اهمیت این روز به ­عنوان سرآغاز سلسله اربعین­ های شهدای قیام­ های مردمی در تمامی شهرهای ایران و تأثیر آن در پیروزی انقلاب اسلامی در ۲۲ بهمن ۱۳۵۷ تأکید داشته­ اند.

علی آقایاری